Pres hatlarında kalıp değişim süresini kısaltmanın ve iş kazalarını önlemenin en pratik yollarından biri
Bir pres atölyesinde üretimin gerçekten durduğu anlar, çoğu zaman makinenin arızalandığı anlar değildir. Üretim; kalıbın sökülmesi, taşınması, konumlandırılması ve ilk sağlam parçanın alınması arasında geçen sürede durur. Bu süre, otomotiv tedarik zincirinde günde birkaç kez tekrarlanan bir maliyet kalemidir. SMED yaklaşımının hedefi de tam olarak burasıdır: kalıp değişimini planlı, tekrarlanabilir ve kısa bir işleme dönüştürmek. Bu dönüşümün en görünmez ama en belirleyici parçalarından biri ise kalıp taşıma ayaklarıdır. Dynaress markası altında ürettiğimiz SMED ekipmanları ve kalıp taşıma ayakları, tam da bu ihtiyacı karşılamak üzere tasarlanmıştır.
SMED nedir, kalıp taşıma ayağı bu resmin neresinde?
SMED (Single Minute Exchange of Die), Toyota Üretim Sistemi içinde Shigeo Shingo tarafından geliştirilen ve model/kalıp değişim süresini tek haneli dakikalara indirmeyi hedefleyen bir yalın üretim yöntemidir. Yöntemin temel mantığı, değişim sırasında yapılan işlemleri makine dururken yapılması zorunlu olan iç işlemler ile makine çalışırken yapılabilecek dış işlemler olarak ayırmak ve mümkün olan her işlemi dış işleme kaydırmaktır.
Kalıp taşıma ayakları tam bu ayrımın işe yaradığı noktada devreye girer. Kalıp, presten indirildiği anda ya da preste yerine alınmadan hemen önce güvenli biçimde bırakılabileceği stabil bir yüzeye ihtiyaç duyar. Ayaklar sayesinde kalıp; forklift çatalının rahatça girebileceği, sapan takımının güvenle bağlanabileceği ve operatörün elini sıkıştırmadan konum düzeltmesi yapabileceği bir yükseklikte, dengeli şekilde durur. Bu basit görünen destek, hazırlık işlemlerinin pres çalışırken tamamlanabilmesini mümkün kılar.
Otomotiv sektöründe neden bu kadar yaygın kullanılıyor?
Otomotiv, kalıp taşıma ayaklarının en yoğun kullanıldığı sektörlerin başında gelir. Bunun birkaç somut nedeni vardır.
- Yüksek ürün çeşitliliği: Bir sac şekillendirme atölyesinde aynı pres, gün içinde birden fazla parça referansı için kullanılır. Değişim sıklığı arttıkça, her değişimde kazanılan dakikaların yıllık karşılığı büyür.
- Tam zamanında üretim baskısı: Ana sanayiye çalışan tedarikçilerde hat durdurma cezaları ağırdır. Kalıp değişiminin öngörülebilir sürede tamamlanması, planlamanın güvenilirliğini doğrudan etkiler.
- Ağır ve yüksek değerli kalıplar: Otomotiv kalıpları çoğu zaman tonlarca ağırlıktadır ve ciddi bir yatırım kalemidir. Dengesiz bırakılan ya da doğrudan zemine indirilen bir kalıpta oluşacak yüzey hasarı, hem tamir maliyeti hem de kalite riski demektir.
- İş güvenliği ve denetim gereklilikleri: Ağır yük elleçlemede devrilme, kayma ve sıkışma riskleri iş güvenliği denetimlerinin temel başlıklarındandır. Standart bir destek ekipmanı kullanmak, bu riski tasarım aşamasında ortadan kaldırmanın en doğrudan yoludur.
Sektörel uygulamalarda kalıp değişim sürelerinin, düzenli bir SMED çalışmasıyla saatler mertebesinden dakikalar mertebesine çekilebildiği bilinmektedir. Bu kazancın önemli bir kısmı yeni yatırımlardan değil, taşıma ve konumlandırma adımlarının standartlaştırılmasından gelir.
Kalıp taşıma ayaklarının sağladığı somut faydalar
- Ağır kalıplar için güvenli ve tanımlı bir destek yüzeyi sağlar; kalıbın zemine ya da paletlere gelişigüzel bırakılmasını önler.
- Kalıbın forklift ve vinçle alınmasını kolaylaştırır; çatal giriş yüksekliği standart hale geldiği için manevra süresi ve çarpma riski azalır.
- Kalıp yükleme ve konumlandırma işlemini stabil hale getirir; operatörün kalıbı iterek ya da zorlayarak hizalamasına gerek kalmaz.
- Kalıp alt yüzeyini ve bağlantı elemanlarını darbeden korur; kalıp ömrünü ve parça kalitesini dolaylı olarak destekler.
- Çalışma alanı düzenini iyileştirir; kalıpların stok sahasında sabit yükseklikte ve tanımlı bir düzende bekletilmesini mümkün kılar.
- İş güvenliği açısından devrilme, kayma ve sıkışma risklerini azaltır.
Doğru kalıp taşıma ayağı nasıl seçilir?
Kalıp taşıma ayağı seçiminde belirleyici olan ilk parametre, taşınacak kalıbın ağırlığı ve ağırlık merkezinin konumudur. Ayak sayısı ve yerleşimi, yükün dengeli dağılacağı ve devrilme momenti oluşmayacağı şekilde belirlenmelidir. İkinci parametre, sahadaki forklift çatal ölçüleri ile pres bolster yüksekliğidir; ayak yüksekliği bu iki değerle uyumlu seçilmediğinde, kazanılması hedeflenen süre ek manevralarla geri kaybedilir.
Bunların yanında ayak tabanının zemin ile temas alanı, kaymayı önleyecek yüzey tasarımı, kalıba bağlantı yönteminin sökülebilir olup olmadığı ve kalıp stok sahasındaki istifleme düzenine uygunluk da değerlendirilmelidir. Uygulamaya özel ölçülerde imalat, standart bir ürünün zorlanarak uyarlanmasına göre çoğu zaman hem daha güvenli hem de daha ekonomik bir sonuç verir.
Dynaress SMED ekipmanları
Dynaress, OSKİM Otomotiv bünyesindeki mühendislik ve imalat altyapısıyla; özel makine, test sistemleri ve otomasyon çözümlerinin yanı sıra SMED ekipmanları da üretmektedir. Kalıp taşıma ayakları, müşterinin kalıp ağırlığına, bağlantı geometrisine ve saha koşullarına göre boyutlandırılmakta ve imal edilmektedir. Ürün ailesi ve teknik detaylar için Dynaress SMED Ekipman Satış sayfasını inceleyebilir, kendi uygulamanıza özel bir çözüm için teknik ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
1. Obeya Akademi, “SMED Nedir, SMED Tekniği Nasıl Uygulanır?” — https://www.obeyaakademi.com.tr/smed-nedir-smed-teknigi-nasil-uygulanir/
2. Acadezone, “SMED Nedir? Hızlı Kalıp Değişimi ve 4 Adımı” — https://acadezone.com/blog/smed-nedir
3. Hidkom Mühendislik, “SMED Metodu Nedir? SMED Uygulama Örneği (5 Adım)” — https://www.hidkom.com/smed-metodu-nedir-smed-uygulama-ornegi-5-adim/
4. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, “Hazırlık Süresinin Azaltılmasında SMED Yöntemi Uygulaması” — https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/916155
5. The Fabricator, “How to implement quick die change” — https://thefabricator.com/stampingjournal/article/stamping/how-to-implement-quick-die-change
6. The Fabricator, “Choosing the right die handling tools” — https://www.thefabricator.com/thefabricator/article/bending/choosing-the-right-die-handling-tools
7. Mazzella Companies, “Lifting and Rigging Solutions for Die Handling and Automotive Stamping” — https://www.mazzellacompanies.com/learning-center/lifting-and-rigging-solutions-for-die-handling-automotive-stamping/
8. Morello, “Die change carts: faster and safer tool handling” — https://www.morello.us.com/die-change-carts-and-heavy-duty-mold-transfer-carts-for-safe-heavy-load-handling/
9. Dynaress, “SMED Ekipman Satış” — https://dynaress.com/tr/smed-ekipman-satis/
